Tiếng Nhật ít âm lạ với người Việt, nhưng không phải không có. Bốn thứ dưới đây không có tương đương trong tiếng Việt, và điểm chung là chúng không nằm ở chỗ phát ra âm nào mà ở chỗ phát ra âm đó trong bao lâu và theo cách nào.
- Bốn nhóm: hàng ら · âm ngắt っ · âm mũi ん · nguyên âm câm
- Hàng ら không phải r cũng không phải l, lưỡi gõ một cái vào vòm
- Âm ん đổi hình theo âm đứng sau, người Nhật không ý thức là mình đang đổi
- Âm lạ phải tập bằng cảm giác cơ miệng, không tập bằng cách nhớ mặt chữ
Vì sao âm lạ khó tới vậy
Người Việt thấy tiếng Nhật dễ đọc nên ít khi dừng lại tập từng âm. Nhưng bốn âm này thuộc loại nghe qua thì tưởng đã có trong tiếng Việt, tập kỹ mới thấy khác — và chính loại âm tưởng quen đó lại khó sửa nhất vì không ai nghĩ là mình cần sửa. Bộ máy phát âm của người lớn đã quen đi theo lối mòn của tiếng mẹ đẻ suốt hàng chục năm. Tai cũng vậy: âm nào tiếng Việt không phân biệt thì tai nghe thành một, nên miệng không có lý do gì phải tách ra.
Từng âm và cách tập
Hàng ら tập bằng cách để đầu lưỡi gõ nhẹ một cái vào vòm ngay sau chân răng rồi thả ra ngay, gần với âm r trong từ ba ra của tiếng Việt nói nhanh. Âm ngắt っ tập bằng cách nín hơi đúng một nhịp. Âm ん tập theo ba dạng tuỳ âm sau. Nguyên âm câm tập ở です và ます trước vì hai từ này xuất hiện liên tục. Mỗi âm nên tập riêng vài phút chứ đừng tập cả loạt — cơ miệng cần lặp lại đủ nhiều một động tác thì mới nhớ được động tác đó.
Cách tự biết mình đã ra đúng
Cách kiểm nhanh nhất với tiếng Nhật là đếm nhịp bằng tay: gõ nhẹ một cái cho mỗi mora khi đọc. Nếu đọc きって mà chỉ gõ được hai nhịp thay vì ba, nghĩa là âm ngắt đã bị nuốt. Cách này bắt lỗi độ dài chắc hơn hẳn nghe cảm tính. Cách kiểm này quan trọng vì lúc mới tập, cảm giác "nghe cũng giống giống" là không đủ — tai mình đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua.
Sai lầm thường gặp
- Đọc hàng ら thành r rung hoặc l — cả hai đều nghe ra ngay là người nước ngoài, dù vẫn hiểu được
- Bỏ hẳn nguyên âm câm cho giống người Nhật nói nhanh — nó vẫn chiếm nhịp, bỏ hẳn thì lệch mora
- Tập âm lạ trong khi đọc cả câu dài — âm chưa vững thì câu dài chỉ củng cố lại lỗi cũ
Câu hỏi thường gặp
Không phát âm được âm đó thì sao?
Với tiếng Nhật thì hiếm khi là vấn đề cơ miệng, phần lớn là chưa nghe ra sự tồn tại của âm đó. Hãy nghe cặp có và không có âm ngắt đặt cạnh nhau, và đếm nhịp bằng tay khi nghe — nghe kèm động tác đếm giúp tai bắt được nhịp nhanh hơn nghe suông.
Tập bao lâu mỗi ngày là đủ?
Năm tới mười phút mỗi ngày, tập trung vào một hai âm, hiệu quả hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần. Cơ miệng học bằng lặp lại đều đặn giống như tập thể dục, không học bằng dồn sức.
Có cần gương hay ứng dụng ghi âm không?
Gương giúp thấy hình miệng, ghi âm giúp nghe lại chính mình bằng tai người ngoài. Nghe bản ghi của mình thường gây sốc nhẹ ở lần đầu, nhưng đó chính là thứ người đối diện đang nghe.
Người bản xứ có khó chịu khi mình phát âm sai không?
Phần lớn không, họ quen đoán ý người nước ngoài. Vấn đề là chính sự dễ dãi đó khiến lỗi không bao giờ được chỉ ra, nên phải tự tìm cách đối chiếu thay vì chờ ai sửa giúp.
