Tiếng Nhật dùng ba hệ chữ cùng lúc trong một câu, điều này làm người mới hoảng. Nhưng ba hệ đó có phân vai rõ ràng, và hai hệ đầu học xong trong vài tuần. Chỉ hệ thứ ba là chặng dài, và đó cũng là chỗ người Việt có lợi thế mà ít ai tận dụng.
- Hiragana và katakana mỗi bảng khoảng bốn mươi sáu chữ, ghi âm chính xác
- Kanji ghi nghĩa, mỗi chữ thường có nhiều cách đọc tuỳ ngữ cảnh
- Người Việt đoán nghĩa kanji nhanh nhờ từ Hán Việt, nhưng cách đọc thì phải học lại
- Đọc được mặt chữ là mốc mở ra toàn bộ phần còn lại của việc học
Quan hệ giữa chữ viết và âm
Hiragana và katakana ghi âm rất sát, đọc được là đọc đúng, không có ngoại lệ chính tả kiểu tiếng Anh. Kanji thì ngược lại: ghi nghĩa chứ không ghi âm, và cùng một chữ có thể đọc theo âm gốc Hán hoặc theo âm Nhật thuần tuỳ trường hợp. Nắm đúng quan hệ này ngay từ đầu tránh được rất nhiều công sức lãng phí về sau, vì nó quyết định mình nên tin vào mặt chữ tới mức nào khi gặp từ mới.
Bẫy của người mới
Bẫy thứ nhất là は đọc là wa khi làm trợ từ — lỗi này ai cũng mắc ở buổi đầu và phải sửa ngay kẻo thành thói quen. Bẫy thứ hai là các chữ katakana gần giống nhau, khác nhau ở hướng nét nên viết tay mới phân biệt được. Bẫy thứ ba là đoán cách đọc kanji theo âm Hán Việt, vốn chỉ đúng một phần. Những bẫy này có điểm chung là đều xuất phát từ việc mang thói quen đọc tiếng Việt áp vào một hệ thống viết theo nguyên tắc khác.
Lộ trình học đọc
Học hiragana trước cho tới khi đọc trôi, rồi katakana, hai bảng này nên xong trong tháng đầu. Kanji bắt đầu ngay sau đó và học kèm theo từ chứ không học chữ rời — nhớ một chữ mà không biết nó nằm trong từ nào thì không dùng được. Học theo trình tự này thì mỗi giai đoạn đều có thứ dùng được ngay, thay vì phải học xong hết mới bắt đầu đọc được gì.
Sai lầm thường gặp
- Dùng phiên âm La tinh để đọc thay vì học kana — cách này cho đọc được ngay nhưng chặn đứng tiến bộ sau vài tuần
- Học kanji bằng cách nhớ hình tổng thể — rất nhiều chữ chỉ khác một nét, phải nhớ theo bộ phận
- Ghi chú bằng chữ Việt để nhớ cách đọc — nhớ nhanh lúc đầu nhưng khoá chặt phát âm vào âm tiếng Việt, càng về sau càng khó gỡ
Câu hỏi thường gặp
Có cần học cả ba hệ chữ không?
Có, vì một câu tiếng Nhật bình thường dùng cả ba cùng lúc. Bỏ katakana là không đọc được thực đơn và tên hàng hoá; bỏ kanji là không đọc được gì ngoài sách cho trẻ nhỏ.
Học mặt chữ mất bao lâu?
Hai bảng kana mất khoảng hai tới bốn tuần nếu học đều. Kanji thì không có điểm kết thúc rõ ràng, nhưng khoảng vài trăm chữ đầu đã đủ đọc hiểu phần lớn nội dung đời thường.
Có thể bỏ qua chữ viết, chỉ học nói không?
Được trong vài tháng đầu, nhưng sau đó thành nút thắt: không đọc được thì mất hết tài liệu, biển hiệu, tin nhắn, và phụ thuộc hoàn toàn vào người khác đọc hộ.
Viết tay có cần thiết không khi đã có bàn phím?
Viết tay giúp nhớ mặt chữ nhanh hơn hẳn vì tay tham gia vào việc nhớ. Không cần viết đẹp, chỉ cần viết đủ để phân biệt được các chữ gần giống nhau.
