Người Việt học tiếng Nhật có một lợi thế mà người phương Tây phải ghen tị: nhìn một từ ghép kanji là đoán được nghĩa khá chính xác, nhờ vốn từ Hán Việt có sẵn. Nhưng lợi thế đó dừng lại đúng ở ranh giới giữa nghĩa và âm.
- Đoán được nghĩa của rất nhiều từ ghép kanji
- Nhưng không đoán được cách đọc, phần đó phải học lại từ đầu
- Một số từ đã trôi nghĩa so với âm Hán Việt tương ứng
- Lợi thế này có thật nhưng kèm bẫy, không dùng bừa được
Lợi thế nằm ở đâu
Lợi thế lớn nhất nằm ở từ ghép hai kanji mang nghĩa trừu tượng, vốn là nhóm khó nhất với người phương Tây. Các từ về giáo dục, kinh tế, chính trị, xã hội thường có âm Hán Việt tương ứng rõ ràng. Với người Việt, nửa vốn từ trừu tượng của tiếng Nhật gần như đã có sẵn phần nghĩa. Đây là thứ giúp người Việt học nhanh hơn người đến từ nền ngôn ngữ khác, và biết khai thác nó có hệ thống thì tiết kiệm được rất nhiều thời gian.
Bẫy đi kèm
Bẫy nằm ở nhóm từ đã trôi nghĩa: từ chỉ việc học tập trong tiếng Nhật có âm Hán Việt tương ứng nghĩa là miễn cưỡng, và người Việt đoán theo âm sẽ hiểu lệch hẳn. Bẫy thứ hai lớn hơn: lợi thế về nghĩa khiến người học chủ quan rồi bỏ qua việc học cách đọc, mà cách đọc mới là thứ cần khi nghe và nói. Đặc điểm chung của nhóm bẫy này là chúng nằm ở đúng những từ thông dụng nhất, nên sai không phải chuyện hiếm gặp mà là chuyện hằng ngày.
Cách khai thác cho đúng
Cách khai thác đúng là dùng âm Hán Việt như một cái móc để nhớ nghĩa, nhưng luôn học cách đọc tiếng Nhật như một thông tin riêng biệt và không liên quan. Ghi sổ nên có cả ba: kanji, cách đọc, và liên hệ Hán Việt nếu có, coi cột thứ ba là mẹo nhớ chứ không phải kiến thức. Cách làm này giữ được phần lợi mà chặn được phần rủi, và quan trọng hơn là nó biến một mẹo tình cờ thành một phương pháp lặp lại được.
Sai lầm thường gặp
- Đoán cách đọc kanji theo âm Hán Việt — hai hệ âm khác nhau hoàn toàn, không suy ra được
- Chủ quan ở phần nghĩa rồi lơ là cách đọc — kết quả là đọc hiểu tốt mà nghe nói kém hẳn
- Dùng suy đoán thay cho tra cứu ở những từ quan trọng như thuật ngữ chuyên môn
Câu hỏi thường gặp
Người Việt học kanji có nhanh hơn thật không?
Nhanh hơn rõ rệt ở phần nhớ nghĩa, nhất là với từ ghép trừu tượng. Nhưng phần nhớ cách đọc và phần viết được nét thì không có lợi thế nào, và hai phần đó chiếm phần lớn thời gian học kanji.
Lợi thế này giúp được bao nhiêu phần trăm?
Giúp đáng kể cho khoảng một nửa vốn từ, tức nhóm từ gốc Hán, và gần như không giúp gì cho nhóm từ thuần Nhật vốn phổ biến trong sinh hoạt hằng ngày.
Người không có lợi thế đó thì học thế nào?
Bằng cách học từ trong câu và trong ngữ cảnh, vốn là cách hiệu quả với mọi người học chứ không riêng ai. Lợi thế chỉ rút ngắn chặng đầu chứ không thay được việc gặp lại từ nhiều lần.
Có nên học riêng phần gốc từ không?
Có, và đây là khoản đầu tư sinh lợi cao: nắm một yếu tố gốc là mở ra cả loạt từ chứa nó, nên vài chục yếu tố phổ biến nhất đáng học thành một chuyên đề riêng.
