Người học tiếng Nhật thường có vốn kanji lớn và đọc được văn bản khá dài, nhưng nghe một đoạn hội thoại thì hụt hẫng. Vốn kanji không giúp được gì khi nghe, và đó là điều nhiều người không lường trước.
- Vốn kanji không giúp gì khi nghe vì âm và chữ tách rời
- Động từ nằm cuối câu nên phải giữ cả câu trong đầu
- Người xem anime nhiều có vốn bị động lớn nhưng lệch bối cảnh
- Nghe kém không phải do tai mà do chưa xây đủ phản xạ
Ba lý do khiến nghe khó
Lý do thứ nhất là một kanji có nhiều cách đọc, nên biết chữ không đồng nghĩa với nhận ra âm. Lý do thứ hai là động từ và phủ định nằm ở cuối câu, buộc bạn giữ toàn bộ câu trong bộ nhớ ngắn hạn. Lý do thứ ba là trường âm và âm ngắt phân biệt nghĩa nhưng tai người Việt hay bỏ qua. Ba lý do này tách bạch nhau và cần ba cách chữa khác nhau, nên xác định đúng mình đang vướng cái nào là bước đầu tiên.
Chẩn đoán mình đang vướng gì
Cách chẩn đoán: nghe một đoạn hội thoại ngắn có bản chữ, ghi lại những gì nghe được, rồi so với bản chữ. Nếu bạn không nhận ra từ mình vốn đọc được thì vướng ở nhóm một. Nếu bạn hiểu nửa câu rồi hiểu ngược thì vướng ở nhóm hai. Nếu nhầm cặp từ chỉ khác độ dài âm thì vướng ở nhóm ba. Bài kiểm này mất mười phút nhưng nó cho biết nên dồn thời gian vào đâu, thay vì cứ nghe thêm mà không rõ mình đang cải thiện cái gì.
Vì sao nghe tiến chậm hơn đọc
Nghe tiến chậm hơn đọc vì đọc cho phép quay lại và cho bạn kanji làm chỗ dựa nghĩa. Với tiếng Nhật thì chênh lệch còn lớn hơn vì nhiều người học chủ yếu để thi JLPT, mà JLPT thì nặng về đọc và không kiểm tra nói, nên cả quá trình học đã lệch sang mắt. Hiểu điều này giúp bỏ được cảm giác mình dốt, và chuyển sự chú ý sang thứ thật sự tạo tiến bộ là lượng nghe đều đặn.
Sai lầm thường gặp
- Học kanji rời rồi tưởng sẽ nghe ra từ chứa nó — cách đọc thay đổi theo từ nên không suy ra được
- Nghe cả ngày làm nền trong lúc làm việc khác — tai quen với âm thanh nhưng không xây được gì
- Đổ lỗi cho tai mình kém thay vì cho lượng nghe còn ít
Câu hỏi thường gặp
Biết nhiều kanji có giúp nghe tốt hơn không?
Gần như không, vì một kanji có nhiều cách đọc và bạn chỉ nhận ra âm nếu đã học từ đó ở dạng nghe. Đây là lý do nhiều người có N2 đọc rất tốt mà nghe kém, và nó chỉ chữa được bằng lượng nghe.
Xem anime nhiều có giúp nghe không?
Giúp quen nhịp và xây vốn bị động, nhưng ngôn ngữ trong anime lệch bối cảnh: nhiều thể thân mật và cách nói kịch tính. Bạn nghe quen thứ đó rồi vào cửa hàng thật lại không hiểu vì nhân viên dùng kính ngữ dài.
Nghe bao lâu thì thấy tiến bộ?
Thường vài tuần nghe đều mỗi ngày mới thấy đổi khác, và tiến bộ đến theo bậc chứ không đều. Có giai đoạn tưởng giậm chân rồi đột nhiên thấy dễ hẳn, nên đừng đánh giá sau vài ngày.
Nghe thụ động có tác dụng gì không?
Rất ít nếu bạn không chú ý vào nội dung. Bật làm nền trong lúc làm việc khác giúp quen với nhạc điệu chung nhưng không xây được khả năng hiểu, vì hiểu đòi sự chú ý chứ không đòi thời lượng.
