Ba cách luyện nghe cho kết quả thật, và với tiếng Nhật thì có một bài tập đặc biệt đáng làm: nghe rồi chép lại. Vì hệ chữ kana ghi âm khá chính xác nên chép lại buộc bạn phân giải từng âm, kể cả trường âm và âm ngắt.
- Ba cách: nghe kèm bản chữ · nghe lặp · nhại theo
- Chép lại bằng kana buộc bạn phân giải từng âm
- Nhại theo giúp quen với nhịp mora đặc trưng
- Nghe một đoạn nhiều lần hơn hẳn nghe nhiều đoạn một lần
Nghe kèm bản chữ
Cách làm: nghe một lần không nhìn gì và ghi lại bằng kana. Nghe lần hai bổ sung. Rồi mở bản chữ đối chiếu, chú ý riêng các chỗ trường âm và âm ngắt vì đó là nơi tai người Việt hay rơi. Cuối cùng nghe lại trong lúc nhìn bản chữ. Đây là bước quan trọng nhất và cũng là bước người học hay bỏ, vì nó cho phép bạn thấy chính xác chỗ tai mình rơi mất thay vì chỉ biết chung chung là không hiểu.
Nghe lặp một đoạn
Nghe lặp nghĩa là lấy một đoạn ngắn rồi nghe đi nghe lại nhiều ngày. Với tiếng Nhật thì cách này giúp quen nhịp mora, tức là nhịp đều đặn mà mỗi âm tiết chiếm một khoảng thời gian gần bằng nhau, một nhịp khác hẳn tiếng Việt. Cách này ngược với bản năng vì bạn thấy chán khi nghe lại, nhưng chính sự lặp lại mới xây được phản xạ nhận ra âm, còn nghe đoạn mới liên tục chỉ tạo cảm giác đã học nhiều.
Nhại theo
Nhại theo là nghe một câu rồi lặp lại ngay, bám sát nhịp. Với tiếng Nhật thì bài tập này rèn được nhịp mora và cả trường âm, hai thứ mà nghe suông rất dễ bỏ qua vì chúng là chuyện độ dài chứ không phải chuyện âm khác nhau. Bài tập này khó chịu lúc đầu nhưng nó rèn cùng lúc cả tai lẫn miệng, và nó cũng buộc bạn chú ý tới những chi tiết mà nghe suông sẽ bỏ qua.
Sai lầm thường gặp
- Chép lại bằng chữ La tinh thay vì kana — chữ La tinh không ghi được trường âm và âm ngắt rõ ràng
- Nghe đoạn mới mỗi ngày cho đỡ chán — cảm giác học nhiều nhưng không xây được phản xạ nào
- Xem bản chữ trước khi nghe, làm mất hoàn toàn tác dụng của bài tập
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên chép lại bằng kana?
Vì kana ghi âm khá chính xác, nên chép lại buộc bạn quyết định âm này dài hay ngắn, có ngắt hay không. Chữ La tinh cho phép bạn lờ đi những chi tiết đó, tức là bỏ qua đúng phần cần luyện.
Nhại theo có cần nhại cả ngữ điệu không?
Nên, vì tiếng Nhật dùng ngữ điệu cuối câu để phân biệt câu hỏi với câu kể, và cũng để thể hiện mức lịch sự. Nhại cả ngữ điệu giúp bạn nghe ra những sắc thái mà chỉ nghe từ vựng sẽ bỏ lỡ.
Mỗi ngày nên nghe bao lâu?
Mười lăm tới hai mươi phút có chú ý hiệu quả hơn hai tiếng bật làm nền. Nghe là kỹ năng đòi sự tập trung, nên chất lượng chú ý quan trọng hơn tổng thời lượng nhiều.
Nên nghe rồi mới đọc bản chữ hay ngược lại?
Nghe trước, luôn luôn. Đọc trước thì bạn đã biết nội dung nên tai không phải làm việc, và bài tập mất hết tác dụng dù bạn vẫn thấy mình hiểu.
