Tự kiểm phát âm tiếng Nhật có một thuận lợi mà các thứ tiếng khác không có: phần lớn lỗi nằm ở nhịp, mà nhịp thì đếm được. Đếm cho ra con số, và con số thì không tự lừa mình được như cảm giác nghe.
- Bốn cách: đếm mora · ghi âm nghe lại · máy nhận dạng · người bản xứ
- Với tiếng Nhật, kiểm độ dài trước, cao độ sau cùng
- Máy nhận dạng giọng nói là trọng tài rẻ nhất: từ nào máy nghe chưa ra thì người bản xứ cũng dễ nghe nhầm
- Đạt nghĩa là không bị hỏi lại khi nói từ có trường âm hoặc âm ngắt
Bốn cách tự kiểm
Cách một là đọc và đếm mora bằng tay, so số nhịp với chuẩn. Cách hai là ghi âm rồi nghe lại sau một hai ngày. Cách ba là đọc cho phần mềm nhận dạng tiếng Nhật và xem nó ra từ nào — máy rất nhạy với lỗi trường âm. Cách bốn là nói với người bản xứ và đếm số lần bị hỏi lại. Bốn cách này bổ sung cho nhau: cách này bắt được lỗi mà cách kia bỏ sót, nên dùng xen kẽ thay vì chọn lấy một.
Dấu hiệu giả — tưởng đúng mà chưa đúng
Dấu hiệu giả hay gặp nhất với tiếng Nhật là đọc trôi chảy bảng kana rồi tưởng phát âm đã ổn — kana không nói gì về độ dài và nhịp. Thứ hai là người Nhật khen phát âm tốt, câu này gần như một phép lịch sự mặc định. Thứ ba là nghe hiểu tốt, vì nghe hiểu và nói đúng nhịp là hai việc khác nhau. Những dấu hiệu giả này nguy hiểm ở chỗ chúng tạo cảm giác yên tâm, khiến người học dừng luyện đúng lúc đáng lẽ phải luyện tiếp.
Khi nào coi là đạt
Coi là đạt khi đọc các cặp trường âm mà người nghe phân biệt được đúng, và khi máy nhận dạng ra đúng từ có âm ngắt trong tám trên mười lần. Nói được cả câu giữ đều nhịp mà không phải cố ý đếm là mốc cao hơn, thường mất vài tháng. Đạt ở đây không có nghĩa là giọng giống hệt người bản xứ. Mục tiêu thực tế là nói ra được hiểu đúng ngay lần đầu, không phải lặp lại và không phải viết ra giấy.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ kiểm bằng từ đơn — nhịp chỉ lộ ra khi nói cả câu, vì đó là lúc thói quen co giãn quay lại
- Chỉ tự kiểm bằng cảm giác "nghe cũng ổn" — tai đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua
- Bỏ qua kiểm cao độ vì nghĩ tiếng Nhật không có thanh điệu — không có thanh điệu không có nghĩa là đọc phẳng
Câu hỏi thường gặp
Máy chấm phát âm có chính xác không?
Máy nhận dạng giọng nói không chấm được sắc thái tinh vi, nhưng có một điểm rất hữu ích: từ nào máy nghe chưa ra thì thường cũng là từ người bản xứ dễ nghe nhầm. Nên coi máy là chỉ dấu chứ không phải bản án.
Người Nhật khen phát âm tốt thì có tin được không?
Nên coi đó là phép lịch sự hơn là đánh giá. Chỉ dấu đáng tin hơn là số lần họ phải hỏi lại, và việc họ có chuyển sang nói tiếng Anh hay không — nếu họ vẫn nói tiếng Nhật với tốc độ bình thường thì đó mới là dấu hiệu thật.
Nên tự kiểm bao lâu một lần?
Mỗi tuần một lần là đủ để thấy xu hướng, kiểm hằng ngày dễ gây nản vì tiến bộ phát âm đi theo bậc thang chứ không đều đặn. Giữ lại bản ghi cũ để so, vì so với chính mình một tháng trước mới thấy rõ.
Không có ai nghe thì làm sao biết mình nói tự nhiên?
Ghi âm rồi để một hai ngày sau nghe lại. Khoảng cách thời gian làm tai bớt quen với giọng chính mình, và những chỗ gượng sẽ lộ ra rõ hơn hẳn so với nghe ngay sau khi ghi.
