Đọc đúng từng kana mà nghe vẫn cứng, phần lớn vì đọc rõ những chỗ người Nhật không đọc rõ. Tiếng Nhật có một loạt quy tắc làm nhẹ hoặc đổi âm khi các từ nối vào nhau, và chúng đủ đều đặn để học thành quy tắc thay vì học từng từ.
- u và i giữa phụ âm vô thanh gần như mất tiếng nhưng vẫn giữ nhịp
- Âm ん đổi hình theo âm đứng sau: gần m, gần n hoặc gần ng
- Ghép hai từ thì âm đầu từ sau hay đục hoá, ví dụ hito thành bito
- Phần này làm giọng nghe liền mạch thay vì rời rạc từng chữ
Quy tắc cần nắm
Ba quy tắc chính. Một, nguyên âm u và i nằm giữa hai phụ âm vô thanh hoặc ở cuối câu sau phụ âm vô thanh thì gần như câm — thấy rõ nhất ở です và ます. Hai, âm ん đổi hình theo âm sau mà người nói không ý thức. Ba, khi hai từ ghép lại, âm đầu của từ sau thường đục hoá. Nắm quy tắc rồi thì không cần nhớ từng trường hợp, chỉ cần nhận ra dạng và áp dụng. Phần lớn người học vấp ở đây không phải vì khó mà vì chưa ai chỉ ra rằng có quy tắc.
Vì sao người Việt hay bỏ qua
Người Việt bỏ qua nhóm này vì tiếng Việt phát âm rất sát mặt chữ: viết sao đọc vậy, ghép từ cũng không đổi âm. Thói quen đọc trung thành với mặt chữ mạnh tới mức khi đã biết です đọc gần như des, nhiều người vẫn tự động đọc rõ chữ u mỗi khi không để ý. Thói quen từ tiếng mẹ đẻ mạnh hơn ta tưởng: nó chi phối cả những chỗ mình đang cố ý chú ý, chứ không chỉ những chỗ nói nhanh vô thức.
Tập theo trình tự nào
Bắt đầu bằng です và ます vì hai từ này xuất hiện ở gần như mọi câu lịch sự — sửa được hai từ đó là cả cách nói đổi hẳn. Sau đó tập ん trong ba nhóm âm sau. Cuối cùng mới tới đục hoá khi ghép, vì phần này có ngoại lệ nên phải học dần theo từ. Trình tự này đi từ chỗ dễ kiểm chứng tới chỗ khó, để mỗi bước đều có thể tự xác nhận là mình làm đúng trước khi sang bước sau.
Sai lầm thường gặp
- Đọc rõ chữ u cuối trong です và ます — đây là dấu hiệu người nước ngoài rõ nhất trong tiếng Nhật
- Đọc ん luôn thành n trong mọi trường hợp — nghe cứng và làm lệch nhịp ở các từ như さんぽ
- Nói chậm quá mức để cố phát âm chuẩn từng chữ — nói chậm làm mất luôn phần nối, thành ra chuẩn từng chữ mà cả câu vẫn sai
Câu hỏi thường gặp
Bỏ nguyên âm câm hẳn có được không?
Không nên. Nó vẫn chiếm một mora, nên bỏ hẳn làm câu ngắn đi một nhịp và nghe cụt. Cách đúng là phát ra rất nhẹ, gần như chỉ giữ chỗ trống về mặt thời gian.
Nói rời từng chữ có sai không?
Không sai về ngữ pháp, nhưng nghe rất lạ và làm người nghe phải căng tai hơn. Nó giống như đọc một câu tiếng Việt mà tách rời từng tiếng — vẫn hiểu, nhưng mệt.
Luyện phần này bằng cách nào nhanh nhất?
Chọn năm câu ngắn dùng hằng ngày, nghe mẫu và lặp lại tới khi phát ra được liền một hơi. Năm câu làm thật kỹ có ích hơn năm mươi câu đọc lướt.
Người bản xứ có nói đủ mọi quy tắc này không?
Trong lời nói nhanh thì họ rút gọn nhiều hơn cả sách dạy. Nhưng người học nên đi từ dạng chuẩn trước, vì hiểu dạng chuẩn rồi mới nhận ra được các dạng rút gọn khi nghe.
