Các cặp dễ nhầm trong tiếng Nhật không nằm ở phụ âm mà nằm ở độ dài. Đây là điểm khác hẳn tiếng Trung hay tiếng Anh, và cũng là lý do người Việt hay chủ quan: nghe thì thấy hai từ giống hệt, chỉ khác nhau ở chỗ một cái dài hơn một nhịp.
- Cặp nặng nhất là âm thường với trường âm
- Cặp thứ hai là có và không có âm ngắt っ
- Cặp ba là các từ chỉ khác cao độ, như はし đũa và はし cầu
- Luyện tai trước, miệng sau — chưa nghe ra khác biệt thì miệng không tài nào tạo ra được
Vì sao tai người Việt nghe thành một
Tiếng Việt cũng có âm dài ngắn nhưng độ dài không mang nghĩa, nó chỉ thay đổi theo tốc độ nói và cảm xúc. Vì vậy tai người Việt học cách bỏ qua độ dài như một thông tin thừa. Khi vào tiếng Nhật, chính thứ tai đã học cách bỏ qua lại là thứ mang nghĩa. Ngôn ngữ nào cũng chỉ dạy tai phân biệt những khác biệt có ý nghĩa trong chính nó. Khác biệt không mang nghĩa thì tai học cách bỏ qua, và đó là lý do người lớn học ngoại ngữ phải luyện lại từ đầu khả năng vốn có từ nhỏ.
Bảng cặp đối chiếu
Danh sách cặp nên luyện gồm おばさん cô với おばあさん bà, ビル toà nhà với ビール bia, きて hãy đến với きって tem, ここ chỗ này với こうこう trung học. Đây đều là từ thông dụng và nghĩa cách xa nhau nên nhầm là lộ ngay. Cách dùng bảng này là đọc to cả cặp liền nhau, không đọc riêng từng từ. Đọc liền cặp mới thấy được chỗ miệng phải đổi, còn đọc riêng thì rất dễ đọc cả hai giống hệt nhau mà không nhận ra.
Bài tập tự luyện
Bài tập tốt nhất cho tiếng Nhật là nghe rồi đếm mora bằng tay, sau đó mới đoán từ. Đếm nhịp cho câu trả lời khách quan hơn cảm giác nghe, và quan trọng hơn là nó chuyển được sang lúc nói: đã đếm quen khi nghe thì lúc nói cũng tự giữ nhịp. Bài tập kiểu này có ưu điểm là cho biết ngay đúng sai, nên tiến bộ đo được từng ngày thay vì mơ hồ.
Sai lầm thường gặp
- Đọc cả hai từ trong cặp với độ dài trung bình như nhau — nghe thì tưởng khác, đo nhịp mới thấy giống hệt
- Tin rằng ngữ cảnh luôn cứu được — với cặp bia và toà nhà thì ngữ cảnh quán ăn không giúp được gì
- Cho rằng ngữ cảnh sẽ cứu được nghĩa — ngữ cảnh cứu được phần lớn trường hợp, nhưng đúng những lúc quan trọng thì lại không
Câu hỏi thường gặp
Trường âm ngắn hơn một chút có sao không?
Có, vì tiếng Nhật đo bằng nhịp chứ không đo bằng cảm giác dài ngắn. Một trường âm đọc thành một nhịp rưỡi rơi vào vùng lấp lửng, và người nghe sẽ phải dừng lại đoán thay vì hiểu ngay.
Nghe mãi vẫn không phân biệt được thì sao?
Chuyện thường gặp và không có nghĩa là tai kém. Hãy nghe cặp đối chiếu ngắn thay vì nghe cả câu, và nghe cùng một cặp nhiều lần trong nhiều ngày — khả năng phân biệt xuất hiện đột ngột chứ không tăng dần đều.
Có nên học bằng phiên âm không?
Phiên âm giúp biết hai âm này khác nhau trên giấy, nhưng biết trên giấy không làm tai nghe ra được. Phiên âm là bản đồ, còn tai mới là chân đi.
Nói sai cặp này có bị hiểu nhầm nhiều không?
Có, và đây là nhóm lỗi gây hiểu nhầm nhiều nhất trong tiếng Nhật. Khác với lỗi hàng ら chỉ làm giọng lạ, lỗi độ dài đổi hẳn từ này thành từ khác trong vốn từ hằng ngày.
