Nhóm lỗi ngữ pháp mà người Việt học tiếng Nhật hay mắc tập trung vào ba chỗ: trợ từ, chia tính từ, và mức lịch sự. Cả ba đều xuất phát từ chỗ tiếng Việt không có cơ chế tương ứng nên không có bản năng để dựa.
- Lỗi nặng nhất: dùng sai trợ từ, nhất là cặp trợ từ chủ ngữ và chủ đề
- Lỗi thứ hai: quên chia tính từ theo thì
- Lỗi thứ ba: lẫn mức lịch sự trong cùng một đoạn
- Phần lớn lỗi đến từ thói quen tiếng Việt, không phải từ thiếu kiến thức
Các lỗi lặp lại nhiều nhất
Các lỗi lặp lại nhiều nhất gồm: nhầm cặp trợ từ chủ ngữ và chủ đề, quên chia tính từ khi nói về quá khứ, đổi mức lịch sự giữa chừng trong một đoạn hội thoại, dùng thể tiếp diễn sai chỗ, và đặt động từ không ở cuối khi nói nhanh. Điểm chung của chúng là đều xuất phát từ việc mang cấu trúc tiếng Việt sang, nên chúng lặp lại một cách hệ thống chứ không ngẫu nhiên.
Vì sao lỗi tồn tại lâu
Những lỗi này tồn tại lâu vì người Nhật gần như không bao giờ sửa người nước ngoài. Văn hoá giao tiếp coi việc chỉnh lỗi người khác là bất nhã, nên bạn được khen phát âm tốt và không ai nói gì về trợ từ. Người học phải tự dựng cơ chế phát hiện lỗi. Chính việc vẫn được hiểu làm lỗi sống dai: không ai sửa nên người học không biết mình sai, và mỗi lần dùng lại là một lần củng cố thói quen.
Cách sửa dứt điểm
Cách sửa dứt điểm là chọn một lỗi và chú ý riêng nó trong hai tuần. Với trợ từ thì viết mỗi ngày năm câu và soát riêng trợ từ. Với mức lịch sự thì trước mỗi đoạn hội thoại tự nhắc mình đang nói với ai. Một lỗi tại một thời điểm hiệu quả hơn cố sửa hết cùng lúc. Cách này hiệu quả vì nó biến việc sửa lỗi thành việc quan sát có mục tiêu, thay vì hy vọng lỗi tự biến mất khi trình độ lên.
Sai lầm thường gặp
- Chờ người Nhật sửa giúp — văn hoá giao tiếp khiến họ gần như không bao giờ sửa
- Chờ người bản xứ sửa giúp — họ hiểu được nên hiếm khi sửa, phải tự dựng cách kiểm
- Sửa lỗi bằng cách học thuộc quy tắc mà không đổi cách nói
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Nhật không sửa lỗi cho mình?
Vì việc chỉnh lỗi người khác bị coi là bất nhã, nhất là với khách. Họ cũng thường khen phát âm tốt như một phép lịch sự mặc định. Nên đừng coi lời khen là đánh giá và đừng chờ được sửa, hãy tự dựng cách kiểm.
Nhầm hai trợ từ chủ ngữ và chủ đề có nghiêm trọng không?
Nghiêm trọng vì nó đổi sắc thái và trọng tâm của câu chứ không chỉ nghe lạ. Nhưng vì câu vẫn hiểu được nên không ai sửa, khiến đây trở thành lỗi sống dai nhất ở người học tiếng Nhật.
Làm sao biết mình đang mắc lỗi nào?
Viết một đoạn rồi nhờ người sửa, hoặc so bài viết của mình với một bài mẫu cùng chủ đề. Cách thứ hai làm được một mình và thường lộ ra đúng những chỗ bạn không ngờ.
Sửa được một lỗi mất bao lâu?
Vài tuần chú ý có ý thức cho một lỗi. Sửa một lỗi tại một thời điểm hiệu quả hơn nhiều so với cố sửa hết cùng lúc, vì sự chú ý có giới hạn.
