Tiếng Nhật đơn giản hơn tiếng Anh ở một điểm bất ngờ: chỉ có hai thì. Một dạng cho quá khứ và một dạng dùng cho cả hiện tại lẫn tương lai. Nhưng bù lại có hệ thể phong phú, và người học hay nhầm thể với thì.
- Chỉ hai thì: quá khứ và phi quá khứ
- Tương lai dùng chung dạng với hiện tại, phân biệt bằng ngữ cảnh
- Nhưng có hệ thể phong phú, dễ nhầm với thì
- Người Việt hay bỏ qua phần này vì tiếng Việt không bắt buộc
Hệ thống hoạt động thế nào
Động từ tiếng Nhật chia làm hai dạng theo thì: quá khứ và phi quá khứ. Dạng phi quá khứ dùng cho cả hiện tại, thói quen và tương lai. Bên cạnh đó là hệ thể: thể tiếp diễn cho hành động đang xảy ra hoặc trạng thái kéo dài, và một số thể khác cho các sắc thái riêng. Hiểu nguyên tắc chung giúp khỏi phải nhớ từng trường hợp, vì phần lớn đều theo quy luật và chỉ một nhóm nhỏ là ngoại lệ.
Vì sao người Việt hay bỏ sót
Người Việt bỏ sót hai chỗ. Thứ nhất là quên chia tính từ theo thì, vì tiếng Việt không chia tính từ nên không có phản xạ. Thứ hai là dùng thể tiếp diễn như thì hiện tại tiếp diễn của tiếng Anh, trong khi trong tiếng Nhật nó còn diễn đạt trạng thái kéo dài, ví dụ đã kết hôn hoặc đang sống ở đâu. Tiếng Việt diễn đạt thời gian bằng từ riêng và có thể lược đi khi ngữ cảnh đã rõ, nên người Việt không có phản xạ đánh dấu thời gian trong chính động từ.
Cách luyện
Cách luyện là kể lại một ngày của bạn bằng tiếng Nhật mỗi tối, chú ý chia cả động từ lẫn tính từ. Kể chuyện buộc bạn chọn thì ở mỗi câu, và việc phải chia tính từ sẽ lộ ra ngay vì bạn sẽ quên ở vài câu đầu. Kể chuyện là bài tập tốt nhất cho phần này vì nó buộc bạn chọn ở mỗi câu, và làm đủ nhiều lần thì việc chọn thành tự động.
Sai lầm thường gặp
- Quên chia tính từ theo thì — tiếng Việt không chia tính từ nên đây là lỗi bản năng
- Học bảng chia rồi tưởng là xong — biết bảng và chọn kịp khi nói là hai chuyện khác nhau
- Chỉ dùng một dạng cho mọi tình huống để cho an toàn
Câu hỏi thường gặp
Không có thì tương lai thì nói chuyện tương lai thế nào?
Dùng dạng phi quá khứ kèm từ chỉ thời gian, giống hệt tiếng Việt. Câu ngày mai tôi đi dùng đúng dạng động từ như câu tôi đi hằng ngày, và từ chỉ thời gian gánh phần còn lại. Đây là điểm người Việt học rất nhanh.
Thể tiếp diễn khác hiện tại tiếp diễn tiếng Anh thế nào?
Nó rộng hơn. Ngoài hành động đang diễn ra, nó còn diễn đạt trạng thái là kết quả của một hành động đã xong, ví dụ đã kết hôn hay đang sống ở một nơi. Người quen tiếng Anh hay dịch sai chính vì nhóm nghĩa thứ hai này.
Học phần này mất bao lâu?
Hiểu quy tắc mất vài buổi, dùng đúng khi nói mất vài tháng. Khoảng cách giữa hai mốc là bình thường và nó rút ngắn bằng lượng nói chứ không bằng lượng học thêm.
Có nên học hết mọi trường hợp cùng lúc không?
Không. Học dạng thông dụng nhất trước và dùng nó cho tới khi thành phản xạ, rồi mới thêm dạng tiếp theo. Học cả bảng cùng lúc thường dẫn tới việc không dùng được dạng nào cho ra hồn.
