Câu phức tiếng Nhật có một đặc điểm ngược với tiếng Việt: mệnh đề phụ luôn đứng trước mệnh đề chính. Nghĩa là bạn nói lý do trước rồi mới nói kết quả, nói điều kiện trước rồi mới nói hệ quả, ngược với thói quen kể của người Việt.
- Mệnh đề phụ luôn đứng trước mệnh đề chính
- Từ nối nằm ở cuối mệnh đề phụ, không ở đầu
- Có nhiều cách diễn đạt điều kiện với sắc thái khác nhau
- Câu phức là ranh giới rõ nhất giữa sơ cấp và trung cấp
Các nhóm từ nối
Các nhóm chính gồm: nhân quả, điều kiện, nhượng bộ, thời gian, và mục đích. Điểm chung là từ nối gắn vào cuối mệnh đề phụ chứ không đứng đầu như tiếng Việt, nên khi nghe bạn phải chờ tới cuối mệnh đề mới biết quan hệ giữa hai vế là gì. Học theo nhóm nghĩa thay vì học rời từng từ giúp bạn luôn có sẵn một lựa chọn khi cần nối ý, thay vì phải nhớ lại đúng một từ duy nhất.
Chỗ người Việt hay vấp
Chỗ vấp lớn nhất là bốn cách diễn đạt điều kiện. Chúng dịch sang tiếng Việt đều thành nếu, nhưng dùng trong bối cảnh khác nhau: điều kiện tự nhiên, điều kiện giả định, điều kiện chắc chắn xảy ra. Người học chọn bừa một cách rồi dùng cho mọi trường hợp, và người Nhật nghe thấy rất lạ. Lỗi này khó tự phát hiện vì khi nói bạn dồn hết chú ý vào nội dung, và phần cấu trúc câu chạy theo bản năng tiếng Việt.
Cách luyện nối câu
Cách luyện là lấy hai câu đơn rồi nối chúng, mỗi ngày một nhóm nghĩa. Với nhóm điều kiện thì luyện riêng bằng cách lấy cùng một cặp câu và thử cả bốn cách, so xem sắc thái đổi thế nào. Bài tập này nhanh nhất để thấy khác biệt. Bài tập này đơn giản mà hiệu quả vì nó tách riêng kỹ năng nối ý ra khỏi việc nghĩ nội dung, nên bạn tập được một thứ tại một thời điểm.
Sai lầm thường gặp
- Dùng một cách diễn đạt điều kiện cho mọi trường hợp — bốn cách có bối cảnh riêng và người Nhật phân biệt rõ
- Nói toàn câu ngắn để tránh sai — an toàn nhưng bị đánh giá là cấu trúc nghèo
- Dùng một từ nối cho mọi quan hệ ý nghĩa
Câu hỏi thường gặp
Bốn cách nói điều kiện khác nhau thế nào?
Khác nhau ở chỗ điều kiện đó có chắc xảy ra không, có phải quy luật tự nhiên không, và người nói nhấn vào điều kiện hay vào kết quả. Học chúng bằng cách so cùng một cặp câu qua cả bốn dạng nhanh hơn nhiều so với đọc định nghĩa từng cái.
Mệnh đề phụ đứng trước có làm câu khó hiểu không?
Với người mới thì có, vì bạn phải giữ thông tin chờ tới khi biết mệnh đề chính. Nhưng sau vài tháng thì tai quen và điều này còn có lợi: bạn biết bối cảnh trước rồi mới nhận thông tin chính, giống như đọc tiêu đề trước bài.
Câu dài có tốt hơn câu ngắn không?
Không hẳn. Trộn cả hai mới tự nhiên. Toàn câu ngắn nghe rời rạc, toàn câu dài thì dễ sai và khó theo dõi. Tiêu chí chấm thường đo sự đa dạng chứ không đo độ dài.
Nên học bao nhiêu từ nối?
Khoảng hai tới ba từ nối cho mỗi nhóm nghĩa là đủ dùng, tổng chừng mười lăm tới hai mươi từ. Học nhiều hơn thì phần lớn nằm im không dùng tới.
